یفتوشنکو ؛ روشنفکری عاشق ادبیات

به گزارش هولی، یوسف نوری زاده گفت: یفتوشنکو، خودزندگی نامه اش را از این جهت نابهنگام نامیده است که در زمانه خویش، همواره با جریان حاکم استالینی ساز مخالف می زد و معتقد بود سیستم در حال بیراهه رفتن و فاصله دریافت از آرمان های انقلاب1917 است.

یفتوشنکو ؛ روشنفکری عاشق ادبیات

به گزارش هولی به نقل از ایبنا، کتاب خودزندگی نامه نابهنگام به قلم یوگنی یفتوشنکو شاعر روس، اثری است که در زمان انتشار مورد توجه چشمگیری از جانب مطبوعات بین المللی قرار گرفت. این اثر در واقع شرح حال یک روشنفکر در جامعه شوروی به ویژه مربوط به عصر استالین است که در عین ارادت به آرمان های نخستین انقلاب اکتبر 1917 این کشور، دیدگاه های انتقادی خود نسبت به شرایط حاکم بر جامعه را بی پروا ابراز می کند. این اثر روایت عشق یفتوشنکو به ادبیات است. از دیدار با بوریس پاسترناک می گوید و از ارادت خود به سبک رئالیسم سوسیالیستی. به مناسبت انتشار این اثر، گفت وگویی با یوسف نوری زاده مترجم آن داشته ایم که در ادامه می خوانید.

  • چه شد که به سراغ یفتوشنکو و ترجمه این اثر از او رفتید؟ چرا آن را نابهنگام نامیده است؟

کتاب از جانب انتشارات ناهید به من پیشنهاد شد. در واقع ابتدا کتابی از آلخو کارپانتیه در فضای رئالیسم جادویی پیشنهاد شده بود که طی جست وجو فهمیدم تیم کاوه میرعباسی به ترجمه آن اثر مشغول هستند و به دنبال آن، این اثر ارائه شد. درباره یفتوشنکو شناخت قبلی نداشتم و بعد از کنکاش متوجه شدم شاعری بلند آوازه، ناقدی توانمند، فیلم نامه نویس و ناشر، و از جایگاه اجتماعی خوبی برخوردار بوده است. این شد که پیشنهاد ترجمه خودزندگی نامه نابهنگام را پذیرفتم. یفتوشنکو، خودزندگی نامه اش را از این جهت نابهنگام نامیده است که در زمانه خویش، همواره با جریان حاکم استالینی ساز مخالف می زد و معتقد بود سیستم در حال بیراهه رفتن و فاصله دریافت از آرمان های انقلاب [اکتبر 1917] است.

  • چنان که در متن اثر آمده، در عین مخالفت نویسنده با خط مشی استالین، او به لنین و آرمان های انقلابی ارادت داشته؛ درباره این دوگانگی بیشتر بفرمایید.

یفتوشنکو به آرمان های انقلاب شوروی به شکل مثبتی نگاه می کرده، به آن ایمان داشته و احترام ویژه ای برای ولادیمیر لنین قائل بوده است. می توان او را شاعر مدافع استالین-زدایی خواند چرا که همواره نگاهی انتقادی به ژوزف استالین و استالینیسم داشته و معتقد بوده پشت پا زدن استالین به جریانی که لنین بنا نهاد سبب گمراهی جهت انقلاب شوروی شده است. او همچنین در ادامه ظهور کاپیتالیسم، با دست زدن به نقد آن، جامعه مبتنی بر سرمایه داری را جامعه مک دونالدی می خواند. البته نکته جالب توجه درباره او این است که ضمن نگاه انتقادی، همواره برای حفظ امنیت خود، جانب احتیاط را هم رعایت می کرده است تا برچسب مخالفت با سیستم را کنار نام خود نداشته باشد و همین امر سبب شد حاکمیت محافل پرجمعیتی را برای جلسات شعرخوانی او اختصاص دهد. او ضمن اعتقاد به اصالت کمونیسم، معتقد بود که کمونیست ها از این ایدئولوژی به عنوان دکان و منبعی برای کاسبی سوءاستفاده کرده اند.

  • یفتوشنکو نگاه مطلقا مثبتی به پدیده شعر داشته و در بخشی از کتاب، آن را بازتاب دهنده حقیقت دانسته است؛ حال آنکه می توانیم اشعاری را هم داشته باشیم که الزاما حقیقت را بازگو نکنند. دیدگاهتان درباره این نگرش یفتوشنکو راجع به شعر چیست؟

این مساله به حوزه نقد ادبی ورود می کند و من تخصص لازم برای پاسخگویی به آن را در خود نمی بینم. با این حال، آنچه یفتوشنکو عنوان کرده یک دیدگاه شخصی است و می دانیم که حقیقت همواره تابعی از زمان و مکان است. از منظر او، شعر لفافه ای است که حقایقی مستتر در پشت خود دارد و گذر زمان است که حقیقت ماجرا را آشکار می کند.

  • او در بخش دیگری از کتاب، روایتی از 5 سالگی خود را نقل و سیمایی از پدربزرگ خود را به تصویر می کشد که گر چه خود یک انقلابی بوده اما سرانجام به دست عوامل وقت، سر به نیست می شود؛ تعبیر شما از این مساله چیست؟

هر دو پدربزرگ او در جریان انقلاب آسیب دیده اند. همواره انقلاب ها در گام های نخستین خود، چنین تندروی هایی را دارند. شخصا معتقدم این عنوان مکاتب نیستند که جریان کار را رقم می زنند، بلکه مجریان هستند که به خاطر اعمال سلیقه در فرآیند اجرا، به بیراهه می فرایند. اساسا نمی توان ایدئولوژی ها را مقصر دانست و می شود گفت هیچ ایدئولوژی در صورت اولیه خود پدیده ای منفور و منفی نیست که بخواهد در تقابل با انسانیت قرار بگیرد. حتی اگر کاپیتالیسم را در نظر بگیریم، می توان آن را برای بشریت حائز خدماتی دانست و این دولتمردان هستند که با اغراض و امراض شخصی خود به وجهه ایدئولوژی ضربه می زنند. کمونیسم هم گر چه با مبنایی انسان محبت آمیز ظهور کرده اما تدریجا فساد در آن ریشه دوانیده و سبب شده از تخصیص بهترین عنوان برای مقامات رده بالا تا دریافت حقوق های چند برابری، اصالت مکتب از بین برود. کار روشنفکر این است که در هر شرایطی قدرت را به نقد بکشد، حال آنکه در عمل شاهد هستیم بسیاری از به ظاهر روشنفکران به جای عمل به رسالت خود، به آغوش امپریالیسم می شتابند و می توان گفت به جای کار اصیل، از نمد روشنفکری برای خود کلاهی بافته اند.

  • نویسنده از ارادت خود به مایاکوفسکی و پاسترناک می گوید؛ نقش کدام یک را در جهت ادبی او پررنگ تر می دانید؟

او در مقطعی از فرایند تکامل ادبی خود به مایاکوفسکی علاقه داشته و تا حدی از او متاثر بوده است. اما شخصیت اصلی که روی او اثر گذاشته، بوریس پاسترناک بوده که یفتوشنکو ابتدا با شعر او آشنا شده، ارتباطی که شکل مرید و مراد به خود گرفته تدریجا به دنبال آشنایی بیشتر، رابطه ای صمیمانه میان آن دو شکل گرفته است.

  • در بخش های پایانی کتاب، نویسنده به نقل قولی از لنین اشاره می کند شوروی بهای خود را با رنج به مارکسیسم پرداخته است؛ با توجه به اینکه لنینیسم اساسا جهتی متفاوت با کمونیسم اصیل را در پیش گرفته، چه تعبیری از این نقل قول دارید؟

من هم موافق هستم که کمونیسم اصیل تا کنون ظهور نکرده است و البته این هم تا حدی اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. چرا که برای اجرای مانیفست اولیه، مجری ناگزیر باشد آن را تا حدی بر مبنای شرایط تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی اقلیم خود بومی سازی کند. در مورد کمونیسم می توان گفت پیاده سازی اش با توجه به شرایط خاص آن روزگار، امکان پذیر نبوده است و امروز تازه در جوامعی که با گذر از مراحلی به حدی از صنعتی شدن و توسعه یافتگی رسیده اند می تواند به درستی پیاده شود. طبعا امکان اجرای صحیح این ایدئولوژی در شرایط اسف بار روسیه آن روزگار و به دنبال میلیون ها کشته ای که در پی جنگ های جهانی داشته امکان پذیر نبوده است.

  • یفتوشنکو در گرایشی که نسبت به ملت خود نشان می دهد، معتقد است هیچ ملتی در طول تاریخ به اندازه ملت روسیه رنج ندیده است؛ ناسیونالیسم تا چه حد در شعر او ظهور دارد؟

قطعا یفتوشنکو ادیبی به وضوح ملی گرا و در کنارش سوسیالیست است. این را می توان از قلم او به روشنی دریافت. من هم به معنای احترام به گذشته و تاریخ کشور، شخصا گریشات ناسیونالیستی دارم. در کنار آن به سوسیالیسم هم معتقد هستم. اما روی این تعریف از سوسیالیسم هم تاکید دارم که اجتماعی شدنِ سرمایه است و در واقع سیستم باید به نحوی پیاده سازی شود که بتواند ثروت موجود را میان همه انسان ها تقسیم کند، چنانکه شرایط توزیع نامتوازن سرمایه در جهان امروزی اصلا عاقلانه به نظر نمی رسد.

خودزندگی نامه نابهنگام با 130 صفحه، شمارگان 550 نسخه و بهای 25هزار تومان از طریق انتشارات ناهید، منتشر و روانه بازار شده است.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: 22 مرداد 1399 بروزرسانی: 22 مرداد 1399 گردآورنده: huli.ir شناسه مطلب: 1078

به "یفتوشنکو ؛ روشنفکری عاشق ادبیات" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "یفتوشنکو ؛ روشنفکری عاشق ادبیات"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید